
Yönetim Bilişim Sistemleri Perspektifinden Algoritmik Yanlılık ve Etik Karar Verme
Şu kitabın bölümü:
Sinap,
V.
(ed.)
2025.
Yönetim Bilişim Sistemleri Alanında Yenilikçi Çözümler ve Güncel Yaklaşımlar.
Özet
Yapay zekâ (YZ) ve veri odaklı karar destek sistemleri, kurumsal ve toplumsal düzeyde karar alma süreçlerini dönüştürerek daha verimli ve hızlı sonuçlar elde edilmesini sağlarken, algoritmik yanlılık önemli bir etik ve yönetişim sorunu olarak öne çıkmaktadır. Algoritmaların eğitim verilerinde bulunan dengesizlikler, modelleme süreçlerinde yapılan tercihler ve KDS’deki şeffaflık eksikliği, belirli gruplara karşı sistematik olarak adaletsiz sonuçlar doğurabilmektedir. Finans, insan kaynakları, sağlık ve hukuk gibi kritik alanlarda, algoritmaların veri temelli karar süreçlerine entegrasyonu, veriye dayalı objektif kararlar üretme hedefi taşırken, aksine önyargılı modelleme süreçleri nedeniyle mevcut eşitsizlikleri derinleştirme riski taşımaktadır. Bu çalışmanın amacı, algoritmik yanlılığın veri yanlılığı, model yanlılığı ve karar destek sistemlerinde yanlılık başlıkları altında incelenmesi, karar verme teorileri (sınırlı rasyonellik, beklenti teorisi ve DSS teorisi) çerçevesinde değerlendirilmesi ve etik, hesap verebilir ve şeffaf karar destek mekanizmalarının oluşturulması için stratejik öneriler sunulmasıdır. Yönetim Bilişim Sistemleri (YBS) perspektifinden bakıldığında, algoritmik yanlılık yalnızca teknik bir sorun değil, aynı zamanda organizasyonların etik sorumluluğuyla doğrudan ilişkili bir yönetişim problemidir. Bu bağlamda FAT (Fairness, Accountability, Transparency) çerçevesi, algoritmaların adil, hesap verebilir ve şeffaf hale getirilmesini sağlayarak karar mekanizmalarının güvenilirliğini artırmada kritik bir rol oynamaktadır. Kurumsal düzeyde algoritmik denetim mekanizmalarının geliştirilmesi, açıklanabilir yapay zekâ (AYZ) tekniklerinin yaygınlaştırılması ve etik regülasyonlara dayalı yönetişim modellerinin benimsenmesi, algoritmik yanlılığın yönetimi ve adil yapay zekâ uygulamalarının geliştirilmesi açısından temel çözüm alanlarıdır. Sonuç olarak, algoritmik sistemlerin yalnızca teknik optimizasyonlarla değil, aynı zamanda etik ve yönetimsel çerçevelerle desteklenmesi, YBS kapsamında sorumlu yapay zekâ kullanımının yaygınlaştırılması için kaçınılmaz bir gereklilik olarak değerlendirilmektedir.