
Enflasyonun Belirleyicileri: Türkiye İçin Toda–Yamamoto Nedenselliği ve ARDL Yaklaşımı (2016–2024)
Şu kitabın bölümü:
Kılıç,
E.
(ed.)
2025.
Güncel Konu ve Teknikler Perspektifinde Finans Araştırmaları.
Özet
Fiyatlar genel düzeyindeki sürekli artış olarak tanımlanan enflasyon, ekonomik istikrarı tehdit eden temel unsurlardan biridir ve bu nedenle ekonomi politikalarının belirlenmesinde kritik bir rol oynamaktadır. Enflasyon, nedenlerine göre sınıflandırılmakta olup, bu sınıflandırma enflasyonla mücadelede etkin politika tasarımı açısından büyük önem taşımaktadır. Bu amaçla çalışmada, 2006:Q1-2018:Q2 dönemine ait çeyreklik veriler kullanılarak Türkiye’de enflasyonun belirleyicileri ARDL Sınır Testi ile araştırılmaktadır. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’ndan elde edilen verilerle, değişkenler arasındaki ilişkileri belirlemek için ARDL modeli ve Toda-Yamamoto (1995) Granger nedensellik testi kullanılmıştır. Modelde enflasyon (LINF) bağımlı değişken olarak; faiz oranı (LIR), ihracat (LEXP), altın fiyatları (LGLD) ve döviz kuru (LUSD) bağımsız değişken olarak ele alınmıştır. Birim kök testleri, LEXP dışındaki tüm değişkenlerin I(1), LEXP’nin ise I(0) olduğunu göstermektedir. Toda-Yamamoto nedensellik testi, enflasyon ile döviz kuru arasında güçlü çift yönlü nedensellik olduğunu; enflasyonun altın fiyatlarını anlamlı şekilde etkilediğini, ancak altın fiyatlarının enflasyon üzerindeki etkisinin istatistiksel olarak anlamlı olmadığını ortaya koymuştur. Faiz oranları ve ihracat ile enflasyon arasında belirgin bir nedensellik tespit edilmemiştir.
ARDL uzun dönem katsayıları, faiz oranlarının enflasyon üzerinde negatif ve sınırlı bir etkisi olduğunu, altın fiyatlarının enflasyonu düşürdüğünü ve döviz kurunun enflasyonu artırdığını göstermektedir. Kısa dönem analizinde hata düzeltme terimi anlamlı bulunmuş olup, modelin uzun dönem dengesine dönüş sürecinin işlediği tespit edilmiştir. Döviz kuru değişimleri kısa dönemde enflasyonu güçlü şekilde etkilerken, faiz oranı değişimlerinin kısa vadeli etkisi istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Çalışma, döviz kurunun enflasyon üzerinde en güçlü etkiye sahip olduğunu, altın fiyatlarının enflasyonu düşürücü etkiler barındırdığını, faiz oranları ve ihracatın ise enflasyon üzerindeki etkilerinin sınırlı veya anlamsız olduğunu ortaya koymaktadır.